Als gevangenisbewaarder gaat je hele dag over deuren. Deur open. Deur dicht. Op slot. Volgende gang. Ik heb dat vier jaar gedaan.
En al die tijd zat ik zelf ook vast.
Niet achter tralies. Wel in een baan die ik niet leuk vond, in een leven dat ik niet zelf aan het kiezen was, met één zin die elke ochtend in mijn hoofd klonk voordat ik mijn schoenen aantrok: ik kan alleen maar dit.
Jaren later zat ik in de Freedom Unlocked podcast en vatte ik die periode samen in één zin: “Ik zat letterlijk en figuurlijk gevangen als gevangenisbewaarder.”
Ik vertel je dit verhaal omdat ik het terugzie bij bijna elke ondernemende moeder die bij mij binnenkomt. Geen gebouw met muren en prikkeldraad. Wel een bedrijf dat je ooit met zoveel liefde bent begonnen en waar je nu met een knoop in je maag elke maandag weer instapt. Een vaste klant die je eigenlijk al twee jaar niet meer wilt. Een rol thuis waarin jij alles regelt en niemand vraagt hoe het met jou gaat. Een plek waar je ooit zelf voor koos, en waar je nu niet meer uit durft.
Misschien herken je het meteen. Misschien nog niet. Lees maar even mee.
Voor die gevangenis zat ik in het leger. En daar was ik eerlijk gezegd op mijn plek. Ik kwam uit een jeugd zonder houvast, en in het leger vond ik voor het eerst iets wat ik nooit had gehad. In diezelfde aflevering zei ik: “Waar ik dus een hele leven geen rust en structuur en duidelijkheid had in mijn ouderlijk huis en in het leven wat ik had, was er in één keer heel duidelijk structuur.”
Dus waarom ging ik daar weg? Kim de Graeve vroeg het me ook. En mijn antwoord was eerlijk:
“Nee, het was eigenlijk vanwege de liefde. Het was een voormalige relatie. Ik ging samenwonen en we hadden samen een huis gekocht […]. En toen was het: ja, ik wil niet een hele week op de kazerne zitten. […] Ik ben toen van baan veranderd, eigenlijk om in de buurt te blijven en elke avond thuis te zijn. Ja, van het leger naar gevangenisbewaarder gegaan. Niet wetende dat twee maanden [nadat] ik met die baan bezig was, de relatie uit zou gaan. Ik in een baan zat wat ik niet leuk vond. En in het grootste, diepste dal van mijn leven terecht ben gekomen, omdat ik alles heb opgegeven voor een partner en een baan, wat beide niet goed [voor mij] was.”
En even later: “Dus ik wilde het leger blijven. Ik was het nog niet zat. Maar ik koos eigenlijk om 100% te gaan voor een relatie. Sommige dingen pakken uit en sommige dingen pakken niet uit.”
Ik vertel dit niet om iemand iets te verwijten. Die keuze was van mij. Ik wilde graag samen zijn, en ik dacht dat dat betekende dat ik mezelf moest inleveren. Dat ik mijn werk, mijn plek en mijn gevoel opzij moest zetten zodat het voor de ander klopte.
En hier wil ik even bij jou stilstaan. Want hoeveel vrouwen ken ik die precies dit deden? Die hun baan inleverden, hun stad, hun vriendinnen, hun sport, hun eigen ritme. Voor de relatie, voor het gezin, voor de kinderen. Niet omdat iemand het eiste, maar omdat het zo vanzelf leek te gaan. Alles op één kaart.
Ik ben mild voor die keuze, ook voor de mijne. Het kwam uit liefde. Maar ik ben streng voor het patroon eronder: dat je jezelf weggeeft om erbij te mogen horen. Want als die ene kaart wegvalt, sta je ineens in een leven dat helemaal om een ander gebouwd is. En jij staat er zelf nergens in.
Twee maanden nadat ik als bewaarder begonnen was, was de relatie voorbij. En toen? Toen bleef ik zitten. Vier jaar lang.
“Fast forward: de relatie werd verbroken. Ik had een periode waarbij ik werk deed in de gevangenis als gevangenisbewaarder, wat me niet beviel. Maar ik stapte daar niet uit. Vier jaar heb ik in die fase gezeten, waarbij ik diep ongelukkig was en waarbij ik dus niet koos voor mezelf. Ik zei tegen mezelf: ik kan alleen maar dit. Ik moet deze baan doen om mijn hypotheek te kunnen betalen. Maar het was een riedeltje waar ik niet uit kon komen. Ik wist niet hoe ik eruit kon komen.”
Een riedeltje. Zo voelde het echt. Elke dag hetzelfde liedje, en ik kende de tekst uit mijn hoofd. Ik kan alleen maar dit. Ik moet de hypotheek betalen. Ik kan niet zomaar stoppen. Het is nu eenmaal zo.
Waar had ik die tekst vandaan? Ook daar heb ik later naar gekeken. In de podcast What’s Your Story vertelde ik dat ik was opgegroeid met een moeder die altijd keihard werkte, ook als ze er niet gelukkig van werd. En ik had de les precies geleerd: “Ik dacht: ja, ik hoef niet per se gelukkig te zijn als ik maar het geld heb voor mijn hypotheek.”
Zie je wat er gebeurt? De tralies zaten niet in dat gebouw. De tralies zaten in die zin.
En nu jij. Welke zin zing jij elke ochtend? Ik hoor er zoveel van ondernemende moeders:
“Ik moet deze klant houden, anders red ik het niet.”
“Ik kan niet stoppen met dat traject, dat betaalt de vaste lasten.”
“Met jonge kinderen kan dat nu eenmaal niet.”
“Ik ben gewoon niet zo’n ondernemer die grote stappen zet.”
“Als ik het niet doe, doet niemand het.”
Het zijn geen leugens. Er zit vaak een stukje waarheid in, net zoals er bij mij echt een hypotheek was. Maar de vraag is niet of de zin waar is. De vraag is: houdt deze zin jou vast, of hou jij de zin vast?
En dan komt het deel waar ik nu om moet lachen, maar wat toen bloedserieus was. Het leven gaf me een uitweg op een presenteerblaadje. En ik liep er bijna voorbij.
“Ik werd daarmee geholpen toen er werd gezegd: jongens, de gevangenis gaat sluiten. Maar alsnog was ik zo bang om een keuze te maken, dat ik eerst ging solliciteren in een andere gevangenis. Terwijl ik wist dat ik dat werk niet leuk vond. En toen ze aangaven: je kunt aangenomen worden in die andere gevangenis, toen dacht ik wel eventjes: wauw, oké. Als je kiest voor deze baan, dan ga je meer van hetzelfde kiezen. Sta even stil.”
De deur ging open. Letterlijk, het gebouw ging dicht. En wat deed ik? Ik solliciteerde in een andere gevangenis. Dezelfde cel, een ander gebouw.
Zo werkt angst. Angst kiest niet voor wat goed voor je is. Angst kiest voor wat bekend is. Ook als het bekende pijn doet.
Ik zie dit zo vaak gebeuren. Een vrouw stopt met haar uitputtende baan in loondienst en begint een eigen bedrijf, en binnen een jaar werkt ze precies zo hard, precies zo laat, met precies hetzelfde schuldgevoel naar haar kinderen. Of ze neemt eindelijk hulp aan in haar bedrijf, en blijft toch alles zelf controleren tot ze er om middernacht nog zit. Nieuw gebouw. Zelfde cel.
Daarom zijn die twee woorden zo belangrijk die ik toen tegen mezelf zei: sta even stil. Niet direct de volgende stap zetten. Niet direct de volgende sollicitatie, het volgende traject, de volgende oplossing. Eerst stilstaan en eerlijk vragen: is dit een nieuwe keuze, of is dit meer van hetzelfde?
Ik wil het mooier maken dan het was, maar dat ga ik niet doen. Die vier jaar waren zwaar. Niet omdat het werk zo erg was, maar omdat ik mezelf steeds verder kwijtraakte.
“Ik zat zo erin. Ik was so unhappy. Ik geloofde zo niet in mezelf, door hoe ik dacht. Hoe ik al jaren deed. Hoe ik mezelf had afgestompt door niet te luisteren naar mezelf. Op een gegeven moment was er bijna geen ruimte meer over.”
Afgestompt. Dat is het juiste woord. Ik voelde bijna niks meer. En dat was geen toeval, want ik had nooit geleerd om te voelen. “Ik drukte het altijd weg,” zei ik in dezelfde aflevering. “Een gevoelsmens als ik nu ben, zo was ik niet.”
Wat ik pas veel later doorhad, legde ik daar ook uit:
“Juist vanuit die pijn, juist het niet kiezen voor wat ik eigenlijk wilde, wat mijn intuïtie eigenlijk zei en wat ik moest doen, maar toch doorgaan. Het wegstoppen, het wegdrukken, jezelf verdoven door te denken: het komt nog, het komt nog, het komt nog. Als je lang genoeg jezelf niet bent, dan word je ongelukkig. Als je lang genoeg niet luistert naar je gevoel en wat je eigenlijk echt zou willen, dan ben je gewoon niet happy, dat kan gewoon niet. Dat heb ik te lang niet gedaan, totdat ik het wel deed.”
Het komt nog. Kun jij die zin ook dromen?
Na de zomer wordt het rustiger. Als de jongste naar school gaat, heb ik meer tijd voor mezelf. Als dit project af is, ga ik het anders doen. Als de omzet stabiel is, neem ik vrij. En ondertussen zit je om elf uur ’s avonds op de bank met je telefoon, scrollend, een glas wijn erbij, en je weet niet eens meer waar je naar zit te kijken. Dat is geen ontspanning. Dat is verdoven. Precies zoals ik deed, met films en series, avond na avond.
Het mag er zijn. Je bent niet zwak omdat je dat doet. Het is een slimme manier om iets niet te hoeven voelen wat te groot lijkt. Maar het komt niet vanzelf. Dat is de eerlijke waarheid. Als je lang genoeg jezelf niet bent, word je ongelukkig. Dat kan gewoon niet anders.
En toen gebeurde het. Geen grote crisis, geen boek dat alles veranderde, geen coach die me wakker schudde. Eén gedachte.
“En in één keer begon die ene positieve gedachte. En ik zeg het wel eens: soms kan één positieve gedachte je leven veranderen. En in dit geval was het de gedachte: Jonathan, wat kan je nog meer? En dat was de allereerste keer dat ik mezelf afvroeg. En toen ging ik dat uitzoeken en dacht ik: hey, dat lijkt me wel leuk. Toen kwam de volgende positieve gedachte: is dit wat voor mij? En uit die ene positieve gedachte kwamen er nog 20, nog 100, en op een gegeven moment ben ik dus toch iets anders gaan doen. Ik ben gaan solliciteren. En ik werd aangenomen. Holy shit, ik kan dit echt doen. Want ik word aangenomen, ik kan hier uit. En ineens ging er een wereld voor me open.”
Jonathan, wat kan je nog meer?
Lees die vraag nog eens. Het is geen vraag die iets eist. Het is geen “je moet nu eindelijk eens”. Het is nieuwsgierigheid. Een klein raampje in een dichte muur. En daar kwam licht door.
Want weet je wie die bewaarder was, die mij al die jaren binnenhield? Niet mijn baas. Niet de hypotheek. Niet mijn ex. Ik. Ik was mijn eigen Cipier. En ik had de sleutel al die tijd in mijn eigen zak.
Dat is misschien wel het belangrijkste wat ik je wil meegeven. Als ik met een vrouw werk, vraag ik vaak: wie is jouw Cipier? Wie of wat houdt jou tegen? Ben jij het, of is het je jeugd, de stem van je moeder, de regels van thuis? Bijna altijd blijkt het allebei. De stem komt van vroeger. Maar jij bent degene die hem elke ochtend weer aanzet.
En dat is goed nieuws. Want als jij de Cipier bent, heb jij ook de sleutel.
Toen ik die nieuwe baan kreeg en de gevangenis achter me liet, nam ik een besluit. Ik merk nog steeds hoe het in mijn lijf zit als ik het teruglees.
“En eigenlijk, toen ik die baan veranderde, had ik een besluit genomen, en daar is mijn bedrijf geboren. Ik ga nooit meer in mijn leven niet zo luisteren naar mezelf. En als ik een keuze kan maken in mijn leven die me meer vrijheid geeft, dan ga ik daarvoor. En ik zat letterlijk en figuurlijk gevangen als gevangenisbewaarder. […] Die beslissing was niet zomaar een beslissing. Ik gun mezelf voor de rest van mijn leven [de] beslissing dat ik dit niet meer doe. En die stond als een huis. En wat er ook gebeurt in mijn leven, ik ga nooit voorbij dat punt meer.”
Ik gun mezelf. Dat is het woord waar het om draait. Geen “ik moet”. Geen “ik zal”. Ik gun het mezelf.
En dat besluit is sindsdien mijn kompas. Ik vertelde het zo:
“Als ik nu ergens voor een moeilijke beslissing sta, eigenlijk ga ik weer terug: brengt het me vrijheid? Brengt het het gevoel wat ik zou willen? En Jonathan, dan moet je kiezen daarvoor. Want dit heb je met jezelf afgesproken.”
Daar komt ook de naam van mijn bedrijf vandaan. “Mijn bedrijf heet Freedom Motivates precies om die reden. Als je het gevoel hebt dat je vrijheid ervaart, intern, extern, dan motiveert je dat om nog meer vrijheid na te jagen.”
Dat is precies wat er gebeurde. Die ene keuze maakte de volgende keuze makkelijker. En de keuze daarna nog makkelijker. “Waaronder op wereldreis gaan. Waaronder je hart te openen voor een nieuwe liefde. Waaronder werken aan jezelf.” Uit die ene gedachte in een gevangenisgang is uiteindelijk mijn hele leven van nu gegroeid. Mijn gezin, mijn werk, mijn huis. En het werk dat ik nu met jou mag doen.
Ik zou nu kunnen zeggen dat het allemaal zo moest zijn. En eerlijk gezegd voel ik dat ook zo. In dezelfde aflevering zei ik:
“Ik heb ontzettend veel stomme keuzes in mijn leven gemaakt, ontzettend veel dingen gedaan waar ik niet trots op ben, maar ik heb nul spijt. […] Want als ik weet hoeveel ik eruit gehaald heb als mens, als ik weet hoeveel ik ervan geleerd heb, als ik weet hoe erg het mij gevormd heeft, dan ben ik fucking dankbaar en blij dat ik hier op mijn 35e al die lessen heb mogen ontvangen. […] En ja, dat heeft pijn gedaan. Het was eenzaam. God, het was moeilijk.”
Maar ik wil niet dat jij denkt dat je eerst vier jaar diep ongelukkig moet zijn voordat je mag kiezen. Dat is namelijk ook een overtuiging. Dat je het eerst verdiend moet hebben door genoeg te lijden. Daar zei ik direct iets over:
“Je hoeft niet ongelukkig te zijn, depressief te zijn, een burn-out te hebben om je leven anders te gooien. Om dan te zeggen: nu is het genoeg. Je hoeft niet in rock bottom te komen, zoals sommige mensen dat zeggen, en dan pas andere keuzes te maken. Ga eerder die keuze maken om te kiezen voor jezelf. Ga eerder die keuze maken om te kiezen voor geluk. Wacht niet tot het te laat is, tot je te veel pijn, verdriet, liefdesverdriet of werkverdriet […] hebt om dan pas een andere keuze te maken.”
Aan het eind van dat gesprek zei ik het nog wat korter: “Leer van mijn stomme fouten, mens. Alsjeblieft. Gun het jezelf, want jullie hoeven het niet meer te doen.”
Ik meen dat. Ik heb die vier jaar gedaan zodat ik nu tegen jou kan zeggen: je hoeft niet te wachten tot het niet meer gaat. Je mag nu al kiezen. Vandaag. Met één kleine gedachte.
Misschien zit jij nu in je eigen gevangenis. Met een eigen bedrijf, met je eigen naam op de website, met klanten die je waarderen. En toch voelt het als een cel. Of misschien voelt je bedrijf wel goed, maar zit je thuis gevangen in de rol van degene die alles draagt.
Ik ga je een paar vragen stellen. Lees ze niet te snel. Laat ze even landen.
Welke zin zing jij elke ochtend, net als mijn riedeltje?
Wanneer heb jij voor het laatst iets gekozen omdat je het wilde, en niet omdat het moest?
Wie is jouw Cipier? Ben jij het, of is het een stem van vroeger die jij nog steeds gelijk geeft?
En als er morgen een deur openging, zou jij erdoor lopen? Of zou je, net als ik, eerst gaan solliciteren in een ander gebouw?
Je hebt twee keuzes. Je kunt blijven zitten en denken: het komt nog. Of je kunt jezelf vandaag één vraag stellen die je nog nooit hebt gesteld.
Pak een vel papier. Schrijf bovenaan: “Ik kan alleen maar dit, want…” en maak de zin af. Schrijf alle zinnen op die bij jou in je hoofd klinken als je aan je werk, je bedrijf of je rol thuis denkt. Ik moet. Ik kan niet. Het is nu eenmaal zo. Alles mag erop. Dit zijn jouw tralies. Je kunt ze pas openen als je ziet waar ze zitten.
Zet bij elke zin een vraag: van wie heb ik deze zin geleerd? Schrijf de naam erbij, of de situatie. Vaak zie je je moeder, je vader, of het meisje dat je toen was.
Draai het vel dan om. Schrijf bovenaan, met je eigen naam erin: “[Jouw naam], wat kan je nog meer?” En schrijf twintig antwoorden op. Twintig. Ook de rare, ook de onhaalbare, ook de kleine. Bij mij kwamen er na die eerste gedachte nog 20, nog 100. Bij jou ook, als je de deur een stukje openzet.
Kies deze week één beslissing, groot of klein, en leg hem langs mijn kompas: brengt dit me vrijheid? Brengt het me het gevoel dat ik zou willen? Een klant die je niet meer wilt, een avond die je vrijhoudt, een nee tegen iets waar je normaal ja op zegt. Eén keuze die niet meer van hetzelfde is.
En als laatste: schrijf je eigen besluit op. Eén zin, die begint met “Ik gun mezelf…” Hang hem ergens waar je hem elke dag ziet. Op de koelkast, naast je laptop, op de spiegel in de badkamer. Laat het een besluit worden dat staat als een huis.
Jij hebt de sleutel. Je hebt hem altijd al gehad.
Lees ook Oefen nu het rustig is: hoe goed voor jezelf zorgen je laat zien wanneer je jezelf afwijst en Waar laat jij je boosheid? Over vrouwen die nooit leerden frustratie te uiten.
Wil je dit niet alleen doen? Als coach in Lelystad en online help ik je om helder te krijgen wat je wilt, en wat je nog tegenhoudt.
Zet hem op deze week.
Liefs,
Jonathan
Ontdek in een gratis Mini Familieopstelling waar jouw patronen vandaan komen.
SaarJonathans assistent. Ik denk met je mee; Jonathan leest zelf mee.