Ze had twee dagen gehad waarin niets meer leuk was. Ze snapte zelf niet waar het vandaan kwam. Op een gegeven moment deed haar zoontje iets kleins, zoals kinderen doen, en ze voelde de irritatie omhoog komen.
Ik noem haar Wendy. Rond de veertig, moeder van een jongetje van een jaar of drie. En die middag deed ze iets wat ze nog nooit had gedaan. Ze liep weg. Naar de slaapkamer, muziek op, even alleen.
Haar zoontje kwam haar achterna en ging naast haar zitten. Ze vertelde het me met een glimlach: “ja mama moet soms ook huilen en dan moet ik gewoon even muziekje luisteren en dan voel ik mij weer beter.”
En toen zei ze er iets achteraan wat ik heel belangrijk vond: “Vroeger was ik niet weggelopen.”
Wendy had een periode achter de rug met ontzettend veel verhuizingen en onrust. Pas nu woonde ze ergens waar ze zich thuis voelde. En juist nu kwamen die twee zware dagen.
Ik zei: “Ik zou dat eerder gek vinden als je niet zomaar een baaldag hebt na de afgelopen drie maanden wat je gehad hebt.” Het lichaam stond maandenlang aan. Nu het even stil wordt, komt de rekening. Of zoals ik het noemde: “m’n ziel is moe.”
Maar Wendy wilde vooral dat het snel over was. “Ja, het duurde twee dagen inderdaad, dus ik was ongeduldig.”
Ik vroeg: “Ja, maar als je dan teveel focus op morgen is oké, hoeveel van vandaag is dan oké?”
Die vraag bleef hangen. Want wie haar gevoel steeds naar morgen schuift, zegt eigenlijk: vandaag mag dit er niet zijn. En dat zinnetje kwam ergens vandaan.
Dus stelde ik de systemische vraag. Ik wilde weten hoe er vroeger thuis met verdriet werd omgegaan: “hoe reageerden ze dus op lastige emoties, zware emoties, ingewikkelde emoties?”
Het antwoord kwam zonder aarzeling: “Ja, ik moest me natuurlijk nooit aanstellen. Die snapten dat niet. Als ik iets vervelend vond, dan moest ik nog beter mijn best doen. Zo ging dat. Dat lag altijd aan mij. Er werd niet naar mijn emoties geluisterd, überhaupt.”
Lees die zinnen nog eens. Dat lag altijd aan mij. Zo leert een kind dat verdriet een fout is die je moet herstellen door harder te werken.
In mijn eigen podcast Hart & Zakelijk vroeg ik ooit aan iedereen die luisterde: “hoeveel weet ik over mijn jeugd, hoeveel weet ik over mezelf, en ben ik bewust van deze invloed?” Wendy wist meer dan de meeste vrouwen. Want ze had het haar moeder gevraagd.
Voordat ze verhuisde, had ze een diep gesprek met haar moeder. Geen verwijten. Gewoon vragen: “waar kom jij vandaan mama? Hoe ben jij opgegroeid? Hoe waren jouw ouders?”
Ze had haar oma nooit gekend. Alleen een foto. “Mijn oma lacht er nooit, dus ik weet waar het vandaan komt. Zij heeft het zelf ook niet geleerd.”
En toen ze haar moeder vroeg waarom ze het hier nooit eerder over hadden gehad, kreeg ze een antwoord dat alles zegt: “daar namen we nooit de tijd voor.”
Daar heb je het. Drie generaties. Een oma die niet lachte. Een moeder die niet leerde praten over gevoel. Een dochter die zich nooit mocht aanstellen. Ik legde er nog een laag onder en vroeg of haar moeder misschien zelf het brave meisje was geweest: “Zij was de pleaser voor haar moeder?” Wendy knikte. “Dat zou goed kunnen, ja.”
Dit is waarom ik familiesystemen zo belangrijk vind. Niemand in deze lijn is slecht. Iedereen gaf door wat ze zelf kreeg. Mild voor de mensen. Streng voor het patroon. In Your Future Is Now, de podcast waar ik te gast was, zei ik het zo: “Is soms angst wat je van je ouders meekrijgt. Mijn moeder vond een spin supereng. Dus nu moet ik dat ook maar eng vinden. Maar je wordt niet geboren met die angsten.”
Je wordt ook niet geboren met de overtuiging dat je tranen aanstellerij zijn.
Toen stelde ik de vraag die er voor mij echt toe deed. Hoe was ze die twee dagen voor zichzelf geweest? Was ze de liefdevolle moeder voor zichzelf, of nam ze de oude stem over? Ik vroeg het letterlijk zo: “die liefdevolle moeder of de afwijzende houding van wat je ook geleerd hebt vroeger?”
En dit was haar antwoord: “ik heb lekker in het kussen lopen schreeuwen en ik liet het er gewoon allemaal zijn.”
Ik werd er stil van. Een vrouw uit een lijn waarin niemand mocht voelen, liet het er gewoon allemaal zijn. En haar zoontje zag het. Zag mama huilen, muziek opzetten en weer opknappen.
Dat is doorbreken. Niet met grote woorden, maar met een muziekje in de slaapkamer. In de Veilige Hecht podcast vertelde ik over een moment thuis, toen het bij ons ook zwaar was: “nou, we gaan gewoon lekker huilen. Knuffel haar en laat gewoon die tranen zien aan haar. Dat dit er ook bij hoort.”
“Het beste voorbeeld is niet zeggen, maar doen.”
Dat zei ik in een podcast waar ik te gast was, in de aflevering “Kijk je sh*t aan en leer je lessen”. Je kunt je kind honderd keer vertellen dat het verdrietig mag zijn. Het gaat pas leren als het ziet dat mama het zelf ook mag.
Aan het eind deden we een ademhalingsoefening, handen op haar hart. Ik liet haar voelen wat ze allemaal had gedragen, en ik liet haar het hardop zeggen. “Voel de woorden, ik ben trots op mezelf.”
En daarna de zin die in haar familie misschien nooit hardop is uitgesproken. Ik zei het eerst voor: “Wendy, ik hou van je. Ik hou van wie je bent.” En toen: “Zeg het maar tegen jezelf. Ik hou van je.”
Herken jij iets van Wendy? Moest jij je ook nooit aanstellen?
Pak een oude foto van je moeder of je oma. Kijk er een paar minuten naar. Schrijf daarna drie zinnen op: wat mocht er bij haar niet bestaan? Wat heb ik daarvan meegenomen? En wat wil ik mijn kinderen anders laten zien?
Als het kan, stel je moeder deze week één vraag. Niet als verwijt, maar uit nieuwsgierigheid: hoe reageerde jouw moeder als jij verdrietig was?
En de eerstvolgende keer dat jij verdrietig of overprikkeld bent, zeg je het gewoon hardop tegen je kind. Mama is even verdrietig, en dat mag. Ik ga even voor mezelf zorgen. Meer hoeft niet. Het stopt bij jou, met één zin.
Lees ook Het is niet eens haar stem: waarom je moeder haar oordeel niet kan loslaten en Je bent zijn moeder niet: hoe je uit de moederrol in je relatie stapt.
Wil je weten hoe ik naar jouw familie kijk? Als systemisch coach in Lelystad en online help ik je zien wat je meedraagt.
Zet hem op deze week.
Liefs,
Jonathan
Ontdek in een gratis Mini Familieopstelling waar jouw patronen vandaan komen.
SaarJonathans assistent. Ik denk met je mee; Jonathan leest zelf mee.